ROZDZIAŁ XX
Bóg mieszka również pod numerem celi
Znam areszt od środka.
Pewnie wyobrażasz sobie, Drogi Czytelniku, że przychodziłem tam w wyprasowanej koszuli głosić Słowo Boże ludziom o skomplikowanych życiorysach. Nie. Siedziałem w ciasnej, ciemnej i śmierdzącej celi, czytając złote myśli niezliczonej liczby nieszczęśników, którzy zostawili swój ślad na deskach górnej pryczy.
Cela 104 miała około ośmiu metrów kwadratowych, dwie prycze, mały stół, dwa taborety i kran z zimną wodą. Obok znajdowało się cuchnące pomieszczenie z sedesem. Wychodziło stamtąd również robactwo, ponieważ lokal zapewniał zakwaterowanie wielu gatunkom, choć nie wszystkie ujęto w ewidencji.
Światło gaszono o dwudziestej drugiej. Był to jedyny pewny punkt dnia, dzięki któremu człowiek wiedział, która jest godzina. Resztę czasu mierzyło się trzaskiem drzwi.
Cela 104, stan dwóch
Do celi trafiłem po kilkunastu godzinach bez wody. Pierwszy posiłek od zapiekanki zjedzonej jeszcze na wolności stał na stole, gdy Orzeł przygotowywał mnie do apelu. Łóżka musiały być zasłane perfekcyjnie, koc miał przykrywać wszystko, a blat — jak przypomniał strażnik — następnego dnia powinien być czysty.
Na stole stała moja kolacja: biała, wodnista masa przypominająca owsiankę, której ktoś po drodze odebrał owies i prawo do obrony. Funkcjonariuszowi nie przeszkadzało, że więzień nie zdążył zjeść. Przeszkadzało, że jedzenie zakłócało estetykę stołu.
Orzeł stanął przy drzwiach i zameldował:
— Cela 104, stan dwóch.
W jednym zdaniu zmieściło się nasze ówczesne znaczenie dla instytucji. Numer pomieszczenia i liczba znajdujących się w nim ciał. Imiona przydawały się głównie między nami.
„Za co siedzisz?”
W areszcie pytanie „za co siedzisz?” pełni funkcję wizytówki, życiorysu i prognozy pogody. Pada wcześniej niż pytanie o imię, ponieważ od odpowiedzi zależy, z kim człowiek dzieli kilka metrów oraz czy powinien tej nocy spać twarzą do ściany.
Podczas przyjmowania przewijali się ludzie zatrzymani w sprawach o kradzieże, pobicia i alimenty. Jeden zadbany mężczyzna mówił okrężnie o prowadzeniu biznesu oraz skomplikowanym prawie finansowym. Szczegółów nie podał, ale mój życzliwy komentarz, że ciężko nadążyć za polską biurokracją, uciął stwierdzeniem, że jak się żyje tak, jak Pan nakazał to wszystko będzie dobrze.
Starszy, tułający się człowiek opowiedział konkretniej. Ktoś, kogo nazywał przyjacielem, miał dokonać kradzieży. On postanowił wymierzyć sprawiedliwość sam i odrąbał mu rękę siekierą. Nie siedział po raz pierwszy i nie wyglądał na szczególnie zaskoczonego obrotem spraw.
W tej samej celi znalazł się młody mężczyzna, który mówił, że wyszedł na spacer przed powrotem matki. Policja zatrzymała go kilka miejscowości dalej i poinformowała, że kobieta została zamordowana. Starszy recydywista nie uwierzył w historię spaceru i zasugerował, że chłopak sam ją udusił.
Nie wiem, czy miał rację. To była diagnoza współwięźnia, nie ustalenie sądu. Młody sprawiał wrażenie osoby z niepełnosprawnością intelektualną, a ja znałem wyłącznie kilka zdań wypowiedzianych w celi. Nie będę przerabiał podejrzenia na wyrok tylko dlatego, że morderstwo podnosi sprzedaż książek.
Mięsa było wystarczająco dużo.
Niedźwiedź
Mój rówieśnik miał posturę niedźwiedzia, dlatego właśnie tak go zapamiętałem. Siedział za dziesionę — rozbój, podczas którego siłą zabrał człowiekowi telefon. Wcześniej pracował fizycznie i wykonywał robotę pożyteczną dla innych. Nie urodził się z telefonem ofiary w dłoni i aktem oskarżenia pod pachą.
Miał żonę, którą bardzo kochał. Wytatuowali sobie nawzajem własne wizerunki.
Kobieta chorowała na białaczkę.
Potencjalnym dawcą szpiku mógł zostać jej ojciec. Nie chciała jednak prosić o pomoc człowieka, który gwałcił ją w dzieciństwie.
Miała ostatnie życzenie: chciała umrzeć na plaży.
Umarła Niedźwiedziowi na rękach. Próbował udzielić jej pierwszej pomocy i wezwał karetkę, ale został na tym świecie sam. Później zaczął pić, brać narkotyki i w końcu napadł na człowieka dla telefonu.
Nie opowiadał o tym z dumą. Żałoba nie dawała mu prawa do rozboju, ale rozbój nie kasował wszystkiego, co wydarzyło się wcześniej. Jego historia nie była usprawiedliwieniem. Była brakującą drogą pomiędzy robotnikiem, zakochanym mężem i człowiekiem siedzącym w celi.
Akt oskarżenia zwykle zaczyna się pod koniec.
Stary Pankowiec i Recydywa
Stary Pankowiec siedział za prowadzenie pojazdu po alkoholu, chociaż według własnej relacji jeszcze nigdzie nie pojechał. Żona nie pozwalała mu pić w domu, więc usiadł z alkoholem w samochodzie stojącym w garażu. Sama zadzwoniła na policję.
Dostał trzydzieści dni aresztu. Twierdził, że nikogo nie skrzywdził i nie stworzył zagrożenia, ponieważ pojazd nie opuścił garażu. Znałem wyłącznie jego wersję. W celi nie otrzymuje się akt współwięźnia do wspólnego czytania przed snem.
Recydywa nie miał chyba nawet dwudziestu lat, a trafił za kraty już drugi raz. W więziennym języku to wystarczyło, żeby imię przestało być potrzebne. Pierwszy pobyt czyni człowieka nowym. Drugi nadaje mu stanowisko.
Nie wiedziałem, czy patrzę na początek długiej kariery, czy na moment, w którym ktoś mógłby ją jeszcze przerwać. Instytucja była przygotowana na oba warianty, choć znacznie sprawniej obsługiwała pierwszy.
Nie sami niewinni poeci
Nie odkryłem za kratami, że wszyscy osadzeni są niewinnymi poetami, których państwo uwięziło za nadmierną wrażliwość. Człowiek, który odrąbał drugiemu rękę, nie trafił do aresztu za nieopłacony abonament biblioteczny. Niedźwiedź naprawdę zabrał komuś telefon siłą i wiedział, że zrobił źle.
Spotkani ludzie pomagali mi jednak zwinąć wydane rzeczy w koc, tłumaczyli zasady, ostrzegali przed błędami i podawali kubek. Sprawca ciężkiego czynu może powiedzieć coś rozsądnego, a człowiek niewinny bywa nieznośnym dupkiem. Moralność nie została rozdzielona przy bramie na dwa równe szeregi: dobrzy na zewnątrz, źli do środka.
Akta są potrzebne, żeby ustalić czyn, odpowiedzialność oraz karę. Nie zawierają całego człowieka, ponieważ papier musiałby wtedy znacznie przytyć.
Umarłem administracyjnie
Areszt przypomina nagłą śmierć. Nie dlatego, że człowiek od razu zaczyna widzieć tunel i zmarłych krewnych. Po prostu rano uczestniczy we własnym życiu, a wieczorem już go w nim nie ma.
Telefon pozostaje nieodebrany gdzieś poza celą. Umówionych spraw nie da się odwołać ani w nich uczestniczyć. Inni ludzie podejmują decyzje bez niego, ponieważ nie wiedzą, gdzie zniknął albo kiedy wróci. Świat działa dalej i z zadziwiającą łatwością radzi sobie bez głównego bohatera, pożerając w kilka dni to, na co pracował latami.
Byłem jednak dość ruchliwym nieboszczykiem. Musiałem wstawać do apelu, perfekcyjnie ścielić łóżko i zjadać substancję, którą administracja wpisała do dokumentów jako kolację. W tych zaświatach zmarli nadal mieli obowiązki porządkowe.
Najdotkliwsza była utrata wpływu. Wiedziałem, że moje życie istnieje gdzieś za murem, lecz dostęp do niego posiadał człowiek z kluczem. To on decydował, kiedy mogę zadzwonić (nigdy!), dokąd pójdę i ile świata zostanie mi przekazane przez szczelinę w drzwiach.
Człowiek nie przestaje wtedy oddychać.
Przestaje uczestniczyć.
Dopiero w celi zrozumiałem, dlaczego Biblia tak uparcie przeciwstawia życie śmierci. Życie nie oznacza w niej wyłącznie działającego serca. Oznacza więź, obecność, ruch i udział w tym, co robi Bóg. Śmierć jest odcięciem.
Można więc mieć puls, kran, sedes i regularne posiłki, a jednocześnie znajdować się po stronie śmierci bardziej, niż sugerowałby stan zdrowia.
Areszt wyłączył mnie z mojego życia.
Boga nie zdołał wyłączyć z celi.
Jedyna droga wyjścia
Orzeł pokazał mi strzępy materiału zwisające ze stelaża pod sufitem. Uznałem je za pozostałość po prowizorycznej naprawie. On widział w nich jedyną drogę wyjścia, którą człowiek mógłby próbować otworzyć bez klucza strażnika.
Pragnienie wolności potrafiło stać się tak silne, że nawet droga przez sznur przez chwilę wyglądała jak rozwiązanie.
Funkcjonariusze zaglądali do celi również nocą, sprawdzając, czy nikt nie próbuje się „wymeldować”. Instytucja pilnowała, żeby człowiek pozostał biologicznie żywy, choć wcześniej odebrała mu niemal wszystkie zwykłe powody, dla których wstawał rano.
Nie jest to oskarżenie przeciw istnieniu więzień. Społeczeństwo ma prawo izolować człowieka zagrażającego innym. Władza nad jego ciałem jest jednak tak wielka, że potrzebuje kontroli znacznie bardziej niż kolejnego regulaminu dotyczącego ułożenia koca.
Józef zna ten adres
Józef trafia do więzienia po fałszywym oskarżeniu o próbę gwałtu. Zostaje zarządcą innych więźniów, interpretuje sny urzędników, pomaga jednemu z nich, a później zostaje przez niego zapomniany.
Niewolnik awansuje w więzieniu.
Dostaje dodatkowe obowiązki, czyli jedyną nagrodę, którą można wręczyć człowiekowi bez klucza.
Józef wychodzi dopiero wtedy, gdy jego umiejętności stają się potrzebne faraonowi. Nie odnajduje go sprawiedliwość. Odnajduje go kryzys kadrowy na najwyższym szczeblu państwa.
Ebed króla wyciąga proroka
Jeremiasz trafia do cysterny za mówienie, że Jerozolima przegra z Babilonem. Urzędnicy uznają, że prorok osłabia morale, więc opuszczają go na linach do dołu. Na dnie nie ma wody, lecz błoto, w którym człowiek zaczyna się zapadać.
Na dworze pracuje Kuszyta imieniem Ebed-Melek. Jego imię tłumaczy się zwykle jako „sługa króla”, ale pierwszy człon pozostaje naszym starym ebedem. Mógł być wysokim urzędnikiem albo eunuchem związanym z dworem. Tak czy inaczej należał do ludzi zależnych od władcy.
Ebed-Melek idzie do króla i mówi, że wobec Jeremiasza postąpiono źle. Dostaje ludzi, liny oraz stare szmaty, które prorok ma podłożyć pod pachy, żeby podczas wyciągania nie poraniły go powrozy.
Nie ma tu anioła ani cudownej windy.
Jest ebed, który zauważył człowieka w błocie i zaryzykował własną pozycję, żeby go wyciągnąć. Najbardziej wolnym człowiekiem na dworze okazał się ten, którego imię przypominało o zależności od króla.
Anioł otwiera, Kościół dyskutuje
Herod zamyka Piotra. Apostoł śpi między strażnikami, skuty łańcuchami, gdy anioł budzi go, prowadzi przez posterunki i otwiera żelazną bramę.
Piotr dociera do domu, gdzie wspólnota modli się o jego uwolnienie, i zaczyna pukać. Służąca Rhoda rozpoznaje jego głos, ale z radości zapomina otworzyć. Biegnie do środka powiedzieć wszystkim, że Piotr stoi przed bramą.
Zgromadzeni uznają, że oszalała. Później dochodzą do wniosku, że może to anioł Piotra. Wygląda na to, że modlitwa o uwolnienie apostoła była dla nich bardziej prawdopodobna niż uwolniony apostoł.
Piotr nadal pukał.
Bóg poradził sobie z kajdanami, strażnikami i żelazną bramą. Najdłużej trwało przekonanie Kościoła, żeby otworzył furtkę.
Nie każdy dostaje ślusarza
W Filippi Paweł i Sylas zostają pobici, zamknięci w wewnętrznej części więzienia i zakuci w dyby. Trzęsienie ziemi otwiera drzwi oraz rozkuwa więzy. Więźniowie mogą odejść, ale zostają, ponieważ strażnik zamierza się zabić, sądząc, że wszyscy uciekli.
Później ten sam człowiek obmywa ich rany i podaje jedzenie. W ciągu jednej nocy funkcjonariusz zaczyna opatrywać skutki działania systemu, któremu przed chwilą służył.
Nie każde więzienie kończy się jednak trzęsieniem ziemi. Jan Chrzciciel zostaje ścięty w celi, ponieważ Herod bardziej boi się utraty twarzy podczas uczty niż zabicia człowieka. Jezus zostaje zatrzymany, związany i przekazany na egzekucję, choć Piłat nie znajduje w Nim winy.
Paweł ostatecznie nie prowadził dożywotniego objazdu więzień z aniołem pełniącym funkcję awaryjnego ślusarza. Sam spędził kolejne lata w różnych formach aresztu.
Biblia zna otwarte drzwi.
Nie sprzedaje do nich uniwersalnego kodu.
„Byłem w więzieniu”
W obrazie ostatecznego rozliczenia Jezus opowiada o królu, który ocenia ludzi według tego, jak traktowali głodnych, spragnionych, obcych, chorych i uwięzionych.
„Byłem w więzieniu, a przyszliście do mnie”.
Mt 25,36 — przekład autora
Nie mówi: „byłem więźniem politycznym”, „siedziałem niewinnie” ani „moja sprawa dobrze wyglądała w mediach”. Odwiedzenie więźnia nie oznacza uniewinnienia go, zlekceważenia ofiary ani uznania, że kara jest niepotrzebna. Oznacza, że nawet za zamkniętymi drzwiami pozostaje człowiek.
Jezus nie mówi tego z bezpiecznej odległości. Sam zostaje aresztowany, przesłuchiwany i wydany na śmierć. Chrześcijański Bóg nie zna celi wyłącznie z raportów organizacji pozarządowych.
Orzeł patrzy w niebo
Orzeł miał miękkie serce, skomplikowane życie i trudne towarzystwo. O jego sprawie nie opowiem więcej, ponieważ nie mam dość informacji, by sporządzać mu drugi akt oskarżenia na potrzeby książki.
Ze swoją żoną umówił się, że codziennie o dwudziestej drugiej spojrzą w niebo i będą się wspólnie modlić. Nie mogli wcześniej wiedzieć, że gaszenie światła stanie się jedynym zegarem, którego areszt mu nie odbierze.
Modliliśmy się również razem. Bez nabożeństwa, zespołu muzycznego i człowieka poprawiającego mikrofon przed najważniejszym zdaniem. Dwóch facetów w celi mówiło własnymi słowami do Boga.
Nie twierdzę, że areszt mnie uszlachetnił. Nadal miałem wszystkie stare wady, tylko na mniejszej powierzchni. Odkryłem jednak, że obecność Boga stała się tam bardziej realna niż podczas wielu dni spędzonych na wolności.
Bóg był z nami nawet w celi.
Cieszę się, że garowałem razem z Nim.
Za co siedziałem
W areszcie każdy pytał:
— Za co siedzisz?
Odpowiadałem zgodnie z najlepszą wiedzą:
— Chyba za komentarz w Internecie.
Sprawa dotyczyła prywatnego aktu oskarżenia w związku z opinią o spółce stomatologicznej. Ostrzegałem w niej przed praktykami opisywanymi przez pacjentów i zapowiadałem zwrócenie się do NFZ oraz izby lekarskiej. Spółka zakwestionowała trzy fragmenty. W przypadku dwóch udało się wykazać, że opierały się na prawdziwych informacjach. Problemem pozostała zapowiedź kontaktu z NFZ. Zarzut dotyczył więc między innymi tego, że zapowiedziałem zgłoszenie sprawy, którego w chwili wszczęcia postępowania jeszcze nie zdążyłem dokonać.
Nie zdążyłem również opublikować opinii. Wysłałem ją spółce, informując, że zamierzam wykorzystać legalne środki, by ostrzec innych i zgłosić sprawę właściwym instytucjom.
Nieuczciwa spółka za moimi plecami uruchomiła postępowanie podając sądowi fałszywe adresy, po czym sąd uznał, że się ukrywam. Policja znalazła mnie tam, gdzie mieszkałem — pod adresem znanym bankowi, ZUS-owi, urzędom i innym sądom.
Był to pościg wymagający przede wszystkim prawidłowego użycia domofonu.
Postępowanie ostatecznie zawieszono, a zatrzymanie zaskarżyłem.
Wśród rozbojów, pobić i człowieka z siekierą moja historia brzmiała jak pomyłka w przydziale cel. Nawet wychowawca uznał, że kłamię. Zarzut nie robił wrażenia, ale zamek w drzwiach działał bez zarzutu.
Władza nad następnym ruchem
Cela pokazała mi władzę nad ciałem w stanie niemal czystym. Ktoś inny decydował, kiedy otworzą się drzwi, dokąd pójdę, kiedy zgasną światła i czy będę mógł powiedzieć bliskim, gdzie zniknąłem.
Nie jest to jeszcze niewolnictwo. Więzień nie staje się prywatną własnością funkcjonariusza, a prawidłowo działające państwo zamyka ludzi na podstawie prawa, pod kontrolą sądu i na określony czas. Podobieństwo pojawia się w jednym punkcie: człowiek przestaje posiadać następny ruch własnego ciała.
Drzwi celi otwierają się na zewnątrz. Następny pan nie będzie potrzebował drzwi, krat ani strażnika. Człowiek będzie nosił go w sobie.
Poprzednie kazanko
Następne kazanko











Henocha wzięto na statek powietrzny i stamtąd widział, te wszystkie rzeczy na ziemi. Nie widzę tu nic świętego, zobaczył, to…