Klątwa, nie „cherem”

W tym miejscu warto wyjaśnić słowo, które często pojawia się w opracowaniach, ale nie musi nic mówić zwykłemu czytelnikowi. Eilstein używa słowa cherem, ale na potrzeby tego tekstu będę pisał po prostu o klątwie albo obłożeniu klątwą. Chodzi o sytuację, w której coś zostaje przeznaczone na całkowite zniszczenie przed Bogiem, a człowiek nie ma prawa brać tego dla siebie.

To jest istotne w historii Saula. Problemem nie jest tylko to, że Saul nie zabił Agaga. Problemem jest to, że Saul potraktował Boży sąd jak okazję do wzbogacenia się. Tam, gdzie miała być klątwa, Saul zobaczył łup. Tam, gdzie miało być posłuszeństwo, Saul wstawił religijną wymówkę. Tam, gdzie miał być sąd nad przemocą Amaleka, Saul zrobił miejsce dla własnej korzyści.

Dlatego tekst nie pokazuje Saula jako człowieka lepszego od Boga, ale jako króla, który nie potrafi być posłuszny nawet wtedy, gdy wykonuje wyrok. I to jest bardzo ludzka scena. Człowiek potrafi nawet sprawiedliwość Boga obrócić w okazję do własnego interesu.

Adoni-Bezek: „jak ja czyniłem, tak mi odpłacił Bóg”

Żeby zrozumieć, jak Biblia myśli o takich wyrokach, trzeba przywołać Adoni-Bezeka:

Lecz Adonibezek uciekł, oni zaś gonili go i pochwycili, i obcięli mu kciuki u rąk i nóg. Wtedy rzekł Adonibezek: Siedemdziesięciu królów z obciętymi kciukami u rąk i nóg zbierało okruszyny pod moim stołem; jak ja uczyniłem, tak odpłacił mi Bóg. Następnie przyprowadzili go do Jeruzalemu i tam umarł.
Księga Sędziów 1:6-7

To jest jeden z tych fragmentów, które czyta się z grymasem, ale właśnie ten grymas jest potrzebny. Biblia nie pudruje sprawiedliwości. Adoni-Bezek sam mówi, że dostał to, co robił innym. Nie musi przychodzić komentator z XXI wieku i dopisywać sensu. Sens jest w tekście: „jak ja czyniłem, tak mi odpłacił Bóg”.

Liczba siedemdziesiąt też nie jest tu bez znaczenia. W Biblii siedem i jego wielokrotności niosą znaczenie pełni. Gdy Jezus mówi Piotrowi, że ma przebaczyć nie siedem razy, ale siedemdziesiąt siedem razy, nie chodzi o prowadzenie zeszyciku z kreskami. Chodzi o przebaczenie pełne, niewyczerpane. Tutaj siedemdziesięciu królów oznacza przerażającą pełnię przemocy Adoni-Bezeka. Nie skrzywdził jednego człowieka w afekcie. Zbudował system upokorzenia.

I spotkała go kara. Surowa, ale mniejsza niż jego wina. On okaleczył siedemdziesięciu królów, a sam został okaleczony raz. To nie jest „oko za oko”. To jest raczej „oko za wiele oczu”. Straszne, ale jeśli Biblia ma być opowieścią o sprawiedliwości, to właśnie tak pokazuje sprawiedliwość: jako coś, co nie jest miłe, pastelowe i terapeutyczne.

Bóg nie sądzi pochopnie

Czytając Księgę Rodzaju uważnie, nie sposób nie odnotować ważnego faktu: Bóg nie wydaje wyroku od razu. Abraham słyszy, że jego potomkowie wrócą do ziemi dopiero po wielu pokoleniach:

Lecz dopiero czwarte pokolenie wróci tutaj, gdyż przed tym czasem nie dopełni się wina Amorytów.
I Księga Mojżeszowa 15:16

To zdanie jest potężne. Bóg nie mówi: „weźcie ziemię, bo tak”. Nie mówi: „wybijcie ich, bo mi się znudzili”. Mówi, że wina Amorytów jeszcze się nie dopełniła. Czyli sąd nie przychodzi przedwcześnie. Bóg czeka, aż zło dojrzeje.

To pokazuje Boga jako Sędziego sprawiedliwego, który nie działa jak człowiek w furii. Człowiek mści się natychmiast, bo go poniosło. Bóg czeka pokolenia. Z punktu widzenia ofiar taka cierpliwość Boga może być wręcz bolesna. Ile jeszcze? Ilu jeszcze skrzywdzonych? Ilu jeszcze zabitych? Ale Biblia pokazuje właśnie taką napiętą prawdę: Bóg jest cierpliwy, ale nie jest obojętny.

Na podstawie tych fragmentów możemy wnioskować, że wyroki Boże, które spotkały ludy obłożone klątwą, choć były potworne, nie były arbitralne. Biblia nie opisuje Boga, który rzuca monetą i wybiera lud do zniszczenia. Opisuje Boga, który widzi historię krzywd, których człowiek często już nie pamięta albo pamiętać nie chce.