Mamy dziś w języku polskim wiele przekładów Biblii – od ściśle naukowych po literackie. Mamy także wydania interlinearne i narzędzia leksykalne, dzięki którym każdy czytelnik może sprawdzić, jakie greckie słowo stoi za danym tłumaczeniem i jakie ma ono pole znaczeniowe. To ogromny przywilej.

Samodzielne badanie tekstu nie oznacza odrzucenia dorobku tłumaczy. Oznacza natomiast, że możemy świadomie konfrontować przekład z oryginałem, dostrzegać i uczyć się przez to więcej.

Jednym z przykładów, który szczególnie zwraca uwagę, jest grecki czasownik parakalein (forma słownikowa: parakaleo) oraz rzeczownik paraklesis.

Co naprawdę oznacza parakalein?

Najbardziej uznany współczesny słownik greki Nowego Testamentu – BDAG (Bauer-Danker-Arndt-Gingrich, 3rd ed., 2000) – podaje dla parakaleo trzy główne zakresy znaczeniowe:

• wezwać, przywołać
• usilnie apelować, nalegać, zachęcać (urge strongly, exhort)
• dodać otuchy, pocieszyć, umocnić (encourage, comfort)

Rzeczownik paraklesis oznacza odpowiednio:

• zachętę
• apel
• umocnienie
• pociechę

Słownik nie definiuje tego słowa jako “karcenie”. W grece Nowego Testamentu istnieją inne, jednoznaczne czasowniki oznaczające gromienie lub dyscyplinującą reprymendę, np.:

• epitimān – gromić, skarcić
• elenchein – wykazać błąd
• nouthetein – pouczać, napominać korygująco

Parakalein należy do innej rodziny znaczeniowej: wezwania, apelu, zachęty i umocnienia.

Dlatego tłumaczenie tego słowa jako “napominanie w celu karcenia” nie znajduje oparcia w leksyce greckiej.

Dar łaski: karcenie czy podnoszenie na duchu?

Mamy zaś według udzielonej nam łaski różne dary: (…) bądź dar upominania – dla karcenia. (…)
Biblia Tysiąclecia Rz 12:6-8 (wydanie z dnia 28.02.2026)

Ten sam fragment w innym polskim wydaniu brzmi tak:

Stosownie do udzielonej nam łaski mamy też różne jej dary: czy też zachęcania, po to, by podnosić na duchu. (…)
SNP (wydanie z 2018 roku) Rz 12:8

W tekście greckim występuje tu forma od parakaleo:
ho parakalōn en tē paraklēsei – “ten, kto zachęca / apeluje – w zachęcie“.

Nie ma tam żadnego elementu znaczeniowego sugerującego karcenie. Wprowadzenie takiego sensu jest interpretacją, a nie neutralnym oddaniem słowa.

Jeśli mówimy o darze łaski, to naturalny zakres znaczeniowy parakalein – zachęcać, umacniać, podnosić na duchu – harmonizuje z kontekstem znacznie lepiej niż karcenie.

Niespójność przekładu

Ten sam wyraz parakaleo katolicki przekład (Biblia Tysiąclecia) w Liście do Hebrajczyków 3:13 tłumaczy jako “zachęcajcie się“, podczas gdy protestanckie przekłady (Biblia Gdańska i Warszawska) mówią o napominaniu:

Ale napominajcie jedni drugich każdego dnia, dopóki trwa to, co się nazywa „dzisiaj”, aby nikt z was nie popadł w zatwardziałość przez oszustwo grzechu.
Hbr 3:13

Skoro w jednym miejscu parakalein oznacza “zachęcać“, trudno uzasadnić, by w innym nagle oznaczało czynność dyscyplinującą czy karcącą. Zakres znaczeniowy słowa pozostaje ten sam – zmienia się decyzja translatorska.

Barnaba – paraklesis w praktyce

W Dziejach Apostolskich Józef z Cypru otrzymuje przydomek Barnaba, wyjaśniony jako “syn paraklesis“. Oznacza to człowieka kojarzonego z zachętą, umacnianiem i dodawaniem odwagi.

Jego życie dobrze ilustruje sens tego słowa, ponieważ:

• sprzedał majątek i wsparł wspólnotę,
• wstawił się za Pawłem, gdy inni mu nie ufali,
• zachęcał wierzących w Antiochii do wytrwania,
• dał drugą szansę Janowi Markowi.

Jeżeli parakalein oznacza umacniać, podnosić na duchu i wzywać do dobra, Barnaba jest jego praktycznym obrazem.

Świadectwo J.D. Watsona

J.D. Watson w książce Słowo Greckie na Każdy Dzień Roku pisze o paraklesis (20 maja), parakaleo (21 maja) o parakletos (5, 6 i 7 czerwca). Pisze tak:

Choć w obecnych czasach mamy tendencję do traktowania napominania jako czynności negatywnej, to jednak paraklesis ma charakter pozytywny i wielokrotnie tłumaczone jest w NT jako pokrzepianie i pocieszanie.

Pisząc o parakletosie, rzeczowniku osobowym utworzonym od tego samego rdzenia, poświęca mu aż trzy dni w swojej książce i wskazuje, że sam Bóg jest naszym Parakletosem – Duch Święty i Jezus. Parakletos to adwokat, pocieszyciel.

Jeśli rdzeń tych słów jest wspólny, trudno redukować ich znaczenie do dyscyplinującego karcenia.

Uczciwe zastrzeżenie

Trzeba jednak przyznać, że parakalein bywa używane w kontekście poważnego, normatywnego wezwania, a nawet obok słów oznaczających gromienie (np. w 2 Tm 4:2). Obejmuje więc apel i moralne wezwanie do zmiany postawy, ale nie w formie reprymendy w sensie dyscyplinującym.

Nie jest to słowo opisujące surowe, formalne upomnienie – jak wezwanie do zapłaty czy moralizatorskie strofowanie. Nawet gdy dotyczy zmiany postawy moralnej, pozostaje raczej apelem i zachętą niż aktem nagany.

Napominajmy się czasem też

W Biblii również jest mowa o napominaniu. W I Liście do Tesoloniczan Paweł mówi o napominaniu używając słowa “noutheteō”.

Wzywamy was też, bracia, napominajcie niesfornych, pocieszajcie bojaźliwych, podtrzymujcie słabych, bądźcie wielkoduszni wobec wszystkich.
I Tes 5:14

Podcast na ten temat

Poruszone w tym kazanku kwestie wyjaśnia wspaniale Adam Grzywaczewski ze zboru Baptystów w Żyrardowie w kazaniach Misja Parakletos (16.04.2023) oraz Dar zachęcania (07.05.2023). Polecam odsłuchać!