Spisane w Księdze Rodzaju historie przekazywane były w tradycji ustnej od zarania dziejów, o czym świadczyć może to, że podobne historie opisują najstarsze dzieła ze wszystkich krańców ziemi.

Biblia nośnikiem pamięci całej ludzkości

Historie pierwszych ludzi były powszechnie znane wśród ludów Mezopotamii, o czym świadczą sumeryjskie i akadyjskie mity. Raj – nieskazitelną, dziewiczą ziemię, gdzie nie ma chorób ani śmierci – znajdujemy jako Dilmun w utworze “Enki i Ninhursag” (ok. XXI w. p.Ch.). W tej historii Enki spożywa zakazane rośliny, co prowadzi do choroby i potrzeby uzdrowienia. Roślina nieśmiertelności bliska biblijnemu “drzewu życia” pojawia się w „Eposie o Gilgameszu” (XIII-XI w. p.Ch.).

Motyw stworzenia z gliny występuje w “Eposie o Atrahasis”, gdzie bogowie mieszają glinę z boską krwią, by stworzyć ludzi. W Biblii Hiob mówi “Wspomnij, że ulepiłeś mnie z gliny” (Hioba 10:9), ale Księga Rodzaju (2:7) mówi “Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi…”, czyli z cząstek elementarnych (to właśnie znaczy proch ziemi – najmniejsze cząsteczki).

Potop był znany chyba wszystkim starożytnym ludom:

• Mezopotamia:
  • Epos o Gilgameszu (wersja akadyjska, ok. XVIII–XII w. p.Ch.): historia Utnapisztima, który buduje arkę, ratuje rodzinę i zwierzęta.
  • Atrahasis (ok. XVIII w. p.Ch.): bogowie chcą zgładzić ludzkość hałaśliwą i liczebną, ale Atrahasis zostaje ocalony.
  • Mity sumeryjskie (ok. XXI–XVIII w. p.Ch.): Ziusudra (odpowiednik Noego).
• Indie:
  • Satapatha Brahmana (ok. 8 w. p.Ch., oparty na starszych tradycjach wedyjskich): bóg Manu ostrzeżony przez rybę o potopie, buduje łódź, ratuje życie.
• Grecja:
  • Mit o Deukalionie i Pyrrze (znany od ok. VIII w. p.Ch., u Hezjoda i Apollodora): Zeus sprowadza potop, Deukalion z żoną budują skrzynię, potem odradzają ludzkość.
• Ameryka:
  • Mity Majów (Popol Vuh, ok. XVI w. spisany, ale starszy ustnie): wcześniejsze światy ludzi giną w katastrofach wodnych.
  • Indianie Hopi i inni – wersje o globalnym zalaniu i ratunku wybranych.
• Chiny:
  • Historia o Wielkiej Powodzi (ok. III–II tys. p.Ch., dynastia Xia, legenda o Yu Wielkim): powódź trwająca latami, opanowana przez bohatera.
• Australia i Oceania:
  • Liczne mity o zatopieniu lądów i ratunku przez wyspę lub łódź.

Tutaj pozwolę sobie zauważyć przepaść pomiędzy wspomnianymi mitami, a opowieściami biblijnymi. Pozabiblijne dzieła są poetyckie, chaotyczne, pełne sprzeczności, a Księga Rodzaju ma zwartą narrację, logiczną strukturę i rozwiniętą refleksję, która zachowuje swoją spójność w kolejnych wiekach, szlachetnie wypadając w konfrontacji z myślą grecką i współczesną. To nie jest subiektywna opinia gościa zafascynowanego Biblią, ale fakt, który można łatwo samemu sprawdzić. Biblia opisuje te najstarsze historie w sposób najbardziej dojrzały.

Pomimo to ktoś może śmiać się, że w Biblii występuje gadający wąż, ale nawet taki motyw zawiera w sobie wielowarstwowy przekaz, który tysiące lat później na nowo odkryła nauka o ewolucji, o czym pisałem w kazanku pt. “Księga Rodzaju, cz I: Wąż i waran“. Mnóstwo innych motywów okazuje swój geniusz nawet w odmianie jednego wyrazu, czy występowaniu jednej litery, jak w opowieści o próbie Abrahama, którą opisuję w artykule “Czy Abraham zamierzał skrzywdzić Izaaka?“.

Biblia księgą wszystkich narodów

Tak jak wspominałem w jednym z ostatnich kazanek, obecnie prawie wszyscy Egipcjanie wierzą w Biblię. Przytaczam ich, bo to z Egiptu Żydzi wyszli jako naród i założyli swoją religię. Jednocześnie tylko 55% Izraelczyków i zaledwie 26% Żydów w USA deklaruję wiarę w biblijnego Boga. Odsetek Żydów, spośród wszystkich ludzi wierzących w Biblię wynosi dziś około 0,001%. Jeśli więc ktoś twierdzi, że Biblia jest księgą żydowską, obcą naszej kulturze, domeną judeochrześcijaństwa, to chyba jest ignorantem i nie wie o czym mówi.

Stary Testament opisuje historię ludzkości na przestrzeni ponad 4 tys. lat, zaczynając od rodzimowierców: Adama, Noego, Hioba, Abrahama. Byli to ludzie bez religii. Rodzimowiercą był nawet Jakub, ojciec narodu Izraelskiego, dziadek Judy, z którego wg tradycji wywodzą się współcześni Żydzi. Następnie Biblia opisuje historię Izraela – narodu, który narodził się w zasadzie w Egipcie. Tam potomkowie Jakuba (Izraela) stają się odrębnym ludem i po raz pierwszy nazwani Izraelitami (Wj 1:7). Ich historia trwa do Jezusa, który jednoczy wszystkie narody, czyli około 1500 lat.

W Nowym Testamencie spośród 21 listów do ludzi z różnych stron świata, tylko jeden z nich skierowany jest do Hebrajczyków. W tym liście czytamy o pogańskim kapłanie Malchizedeku, który zostaje nazwany pierwowzorem kapłaństwa samego Jezusa (Hbr 7:17). W Liście do Galatów padają słowa: “Nie ma już Żyda, ani Greka…” (Gal 3:28). Nauka biblijna, choć posługuje się historią Izraela, jest przesłaniem dla ludzi wszystkich narodów i pokoleń.

Biblia w kanonie dziedzictwa

Biblia dominowała, podczas technologicznych, gospodarczych i kulturowych rewolucji, w momencie pojawienia się druku, elektrycznych instrumentów, kina i Internetu. Ludzkość nigdy nie uwolni się od wpływu Biblii na kulturę, dlatego albo sam zaczniesz poznawać jej treść, albo dasz innym rysować sobie w głowie wyobrażenie o tym dziele – z popkultury i polityki.

Warto poznać Biblię na własną rękę. Nieznajomość Biblii była wykorzystywana do manipulowania i kontroli społeczeństwa przez kler i polityków. Wciąż tak jest, dlatego warto uodpornić się od tego jako jednostka i społeczeństwo. Narody protestanckie, które kładły duży nacisk na samodzielne poznawanie Biblii, wyrosły na bogate i wolne społeczeństwa.

Czytanie i słuchanie kazań, wykładów, podcastów pomaga poznawać Biblię, ale jeśli nie znasz jej treści, nie będziesz wiedział jak weryfikować to, co dany kaznodzieja mówi. Skąd masz wiedzieć, czy mówi rzeczywiście o tym, co znajduje się w Biblii, czy sprzedaje doktrynę lub tradycję? Warto co najmniej zaglądać do Biblii, a słowa spornych wersetów sprawdzać w oryginale.